Hunebed de Papeloze Kerk.

 


B.G. ten Berge leefde van 1825 tot 1875. In 1856 maakte hij deze aquarel van de Papeloze kerk. Het is nu in het bezit van het Drents Museum in   Assen. Een geschenk uit een particuliere verzameling.

Een hunebed is een megalithische steenkamer.  (Grieks mega= groot en lithos = steen) uit de prehistorie( plm. 5000 jaar geleden) met rechtopstaande, kleinere draagstenen met daarop liggende grotere stenen. Ze liggen allemaal met de opening naar dezelfde richting. Oorspronkelijk waren ze bedekt met zand en begroeid. Hunebedden zijn ouder dan de piramides.

In het bos, naast Rijmaaran, ligt Hunebed D 49. De D staat voor Drenthe. Het is een ganggraf uit de trechterbeker cultuur. De hunebedbouwers waren de eerste boeren in de steentijd in Noord Nederland. Deze boeren hadden het waarschijnlijk erg druk. Jagen, verzamelen, hun akkertjes bebouwen en hun vee weiden. Vlakbij het hunebed zijn akkertjes gevonden.

 

Van veel hunebedden zijn de stenen in stukken geslagen en voor de aanleg van wegen gebruikt.

In het openluchtmuseum is een steenklopperij te zien.

Volgens de laatste inzichten waren er groepen mensen die rondtrokken en gespecialiseerd waren in het bouwen van hunebedden. Ze begonnen in de winter, waarschijnlijk met behulp van ossen, als de grond bevroren was, dan ging het vervoer van de stenen gemakkelijker. De zware granieten stenen kwamen niet vast te zitten in de modder. De stenen zijn rotsblokken die tijdens de ijstijd vanuit Scandinavië door het ijs hier naar toe zijn gevoerd.   Er zijn in Denemarken nog plm. 2500 hunebedden. Verder zijn er hunebedden in Zweden, Duitsland, België en Frankrijk. Ook in Ierland en Engeland zijn stenen monumenten. Naar schatting zijn er 80 tot 100 hunebedden geweest in Noord Nederland. Er zijn er nog 54 over, waarvan 52 in Drenthe en 2 in Groningen. Er zijn nog 18 plaatsen bekend van verdwenen hunebedden.  

 

In de 16e eeuw groeide de weerstand tegen de Rooms Katholieke kerk, die veel te pronkzuchtig was.

 

 Al tijdens zijn studie sloot hij zich aan bij de Gereformeerde vleugel van de Reformatie.  Op 12 mei 1564 werd hij pastor in Sleen. Omdat alleen het katholieke geloof belijd mocht worden, hield hij geheime hagenpreken bij ons hunebed. Het hunebed lag midden op de heide en eventuele gevaren waren al van ver te zien. Zo kreeg het hunebed de naam Papeloze kerk. De kerk zonder Papen = katholieken.


 
Menso Alting werd geboren in Eelde op 9 november 1541 in een katholiek gezin.

Rond 1870 waren bijna alle hunebedden eigendom van de regering. De regering was bang dat allerlei lokale overheden naar eigen inzicht de hunebedden zouden “restaureren”  en liet door de Society of Antiquaries twee Engelse oudheidkundigen naar Drenthe komen. William Colling Lukis en Sir Henry Dryden maakten tussen

1 en 22 juli 1878 tekeningen en plattegronden van zeer hoge kwaliteit van de hunebedden.  

  Volgens overleveringen van oud-Schoonoorders is het urnenveld  dat bij de Papeloze kerk hoort nooit gevonden. Vlak voor de oorlog (1936) werd door de DUW met werklozen de heide omgespit en bomen geplant. De bomen konden later worden verkocht. Volgens Willem Weggen, die er toen bij was, is het urnenveld gevonden tijdens het spitten. Op elke vierkante meter lag een urn. Het is niet gemeld bij de instanties. Waarom dat niet gemeld is, is nooit duidelijk geworden.
Deze oudst bekende foto van de Papeloze Kerk is

van 1918. Hier nog in de heide.

 

In 1959 werd door Prof. Van Giffen de Papeloze kerk zo goed mogelijk weer in originele staat hersteld en voor de helft werd ook de grond  weer aangebracht.

Zo is voor de helft te zien hoe het was en is voor de helft het geraamte te zien.

Omdat er te weinig stenen over waren, werden de stenen van hunebed D33, die in het Valtherveld lag, ten westen van Valthe, naar hier gehaald en gebruikt. Hunebed D34 op het Oosterveld bij Valthe bestaat nog wel. 

Bij de Papeloze kerk staat een grote kei met op een bronzen plaquette het gezicht van Prof. Van Giffen.

 In juli en augustus 2007 werden er cursussen wichelroede lopen gegeven bij het hunebed.
Geleerd werd hoe je met de wichelroede ondergrondse
  waterbronnen of leylijnen kunt vinden.
Ook werd dat jaar weer een hagenpreek gehouden. Net als vroeger in de Drentse taal. In 2008 werden er in juli en augustus Maandagavond poëzie avonden gehouden. Ons hunebed heeft een interessant verleden. Laten wij en toekomstige generaties er zuinig op zijn.